على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1625

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ربضة ( rabzat ) م . ع . ربض ربضا و ربوضا و ربضة . مر . ربوض . ربضة ( rebzat ) ا . ع . نوع نشست گوسپند و جز آن . و جماعت مردم . ربضة ( rebzat ) و ( rabazat ) ا . ع . مقتل قوم يعنى كشتنگاه آنها در يك جاى . و تن و جثه . يق : ثريد كانه ربضة ارنب اى حبثته جاثمة . ربضة ( robzat ) ا . ع . پاره‌اى از اشكنه . و مرد اشكنه‌ساز . ربضة ( robazat ) ا . ع . شخص اشكنه ساز . و مجروح و مقتول . و به روى خوابيده . ربط ( rabt ) م . ع . ربطه ربطا ( از باب ضرب و كنصر لغة ) : بست آن را . ربط ( rabt ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بستگى و پيوستگى و ارتباط و اتصال . و اطلاع . و رفاقت و آشنائى . و علم . و عمل . و مشق . و عادت . و باصطلاح نحو تركيب كلمات . و ربط دادن : پيوسته كردن و متصل كردن و اتصال دادن . و كلامى را با معنا كردن . و ربط داشتن : اتصال داشتن و پيوسته بودن و ارتباط داشتن . و با معنا بودن . و دخيل بودن و دخالت داشتن . و علم و عمل داشتن . و رفاقت و آشنائى داشتن . و ربط كردن : پيوستن و اتصال دادن . و استوار كردن . و مضبوط ساختن . و با ربط : با علم و با اطلاع . و با عمل . و دانا . و با معنا . و بىربط : بىعلم و بىاطلاع و نادان . و بىعمل . و بىمعنا . ربط ( robot ) ع . ج . رباط . ربع ( rab ' ) ا . ع . سراى و خانه . ج : رباع و ربوع و اربع و ارباع . و محله . و منزل و فرود آمد نگاه . و تن . و جماعت مردم . و جاى اقامت در ايام بهار . و مرد ميانه بالا . ربع ( rab ' ) م . ع . ربع ربعا ( از باب فتح ) : باز ايستاد و خود را باز كشيد از كارى . و منه قولهم : اربع عليك او على نفسك او على ظلعك اى ارفق بنفسك و كف . الحديث : اربعوا على انفسكم اى ارفقوا بانفسكم فانكم تدعون سميعا قريبا . و نيز ربع : بدست سنگ برداشتن جهة آزمايش قوت . و چهار تو تافتن زه كمان و جز آن را . و بهر چهار روز يك روز نوبت يافتن شتر يعنى شتران را سه روز و يا چهار روز و سه شب از آب باز دارند و در روز چهارم بر آب آورند . و در فراخى سال رسيدن قوم . و گرفتن تب ربع كسى را . و بمربعة بار شتر نهادن . و چشم داشتن . و چهار يك مال گرفتن از قوم . و چهارم قوم شدن و در اين هر دو معنى ضم عين مضارع و كسر آن لغتى است . و چهار يك عنميت ستدن چنانچه در جاهليت رسم بود و در اسلام خمس قرار داده شد . و ربع عليه : ميل و مهربانى نمود بر او . و ربع عنه : بازماند و كوتاهى نمود از وى . و ربعت الابل : بچرا گذاشته شدند شتران و خوردند بطورى كه خواستند و آب نوشيدند . و ربع الرجل بالمكان و كذلك فى الماء : فرمان داد آن مرد بهر چه خواست . و ربع القوم : چهل تا ساخت آن قوم را بذات خود و يا چهل و چهار . و ربع بالمكان : قرار گرفت و آرام نمود . و ربع القوم ( مجهولا ) : باران ربيع رسيد آن قوم را . ربع ( reb ' ) ا . ع . سقايت شتران در روز چهارم . و تبى كه يك روز گيرد و دو روز گذارد . ربع ( rob ' ) و ( robo ' ) و ( roba ' ) ع . ج . رباعى . ربع ( rob ' ) و ( robo ' ) ا . ع . چهار يك . ربع ( rob ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - يك قسمت از چهار قسمت هر چيزى و هر عددى و چاريك . و ربع دائره : باصطلاح هيئت يك قسمت از چهار قسمت هر دائره يعنى نود درجه چه هر دائره را بسيصد و شصت درجه قسمت كرده‌اند . و ربع ساعت : پانزده دقيقه . و ربع مسكون : قسمت معمور و مسكون از كرهء ارض . و يك ربع : پانزده دقيقه . ربع ( rabe ' ) ا . ع . طريقه و وضع و شأن و حالتى كه شخص بر آن باشد و لا يكون فى غير حسن الحال . ربع ( roba ' ) ا . ع . اول نتاج بهارى و آخر نتاج را هبع گويند . يق : ما له هبع و لا ربع . ج : رباع و ارباع . ربع ( roba ' ) ا . ع . چهار چهار . ربع ( robo ' ) ع . ج . ربيع . ربعات ( rab ' t ) و ( raba t ) ع . ج . ربعة . ربعات ( raba t ) و ( rabe t ) ا . ع . خانها و توقف گاهها و منزلگاهها . ربعات ( raba t ) و ( rabe t ) و ( reba t ) ا . ع . طريقه . و شأن . و حالت . و وضع خوش . ربعات ( roba t ) ع . ج . ربعة . ربعان ( reb ' n ) ع . ج . رباعى . ربعة ( rab'at ) ص . ع . زن ميانه قامت . ج : ربعات و ربعات . و الاخير شاذلان فعلة صفة لا تحرك عينها فى الجمع و انما تحرك اذا كانت اسما و لم يكن موضع العين و او اوياء . ربعة ( rab'at ) و ( rabaat ) ا و ص . ع . مرد و يا زن ميانه قد و چارشانه . و طلبهء عطار . و صندوق جزوهاى مصحف و به اين معنى آخر مولد است . ربعة ( rabaat ) ا . ع . سخت رفتن و يا سخت دويدن شتر . و يا نوعى از دويدن شتر كه سخت نباشد . و مسافت ما بين پايه‌هاى ديگ پايه كه در آن خدرك آتش فراهم شود .